هیدروکلریک اسید چیست؟

جوهر نمک که با نام‌های هیدروکلریک اسید (HCl)، اسید کلریدریک و گاهی اسید سالیس نیز شناخته می‌شود، این اسید در گذشته با نام‌هایی همچون نمک اسید و تیرک نیز شناخته می‌شده است.یکی از قوی‌ترین و پرکاربردترین اسیدهای معدنی در صنایع مختلف است. این اسید بی‌رنگ، با بوی بسیار تند و ویژگی خورندگی بالا، نقش مهمی در فرآیندهای صنعتی، تصفیه آب و فاضلاب، و عملیات رسوب‌زدایی و جرم‌گیری ایفا می‌کند.

هیدروکلریک اسید به دلیل قدرت واکنش‌پذیری زیاد، توانایی حل رسوبات معدنی مانند رسوبات آهکی و اکسیدهای فلزی را دارد و به همین دلیل در بخش‌های مختلف صنعتی و خدماتی کاربرد گسترده‌ای دارد.

ویژگی‌ های فیزیکی و شیمیایی جوهر نمک (هیدروکلریک اسید)

جوهر نمک یا هیدروکلریک اسید (HCl) به صورت مایعی شفاف، بی‌رنگ تا زرد کمرنگ دیده می‌شود و بوی تند و آزاردهنده آن از ویژگی‌های شاخصش به شمار می‌رود. قدرت خورندگی بسیار زیاد، نقش کلیدی در رسوب‌زدایی و امکان انحلال‌پذیری بالا در آب از اصلی‌ترین خصوصیات این ماده محسوب می‌شوند.

از نظر ترکیب، هیدروکلریک اسید دارای جرم مولی 36.46 گرم بر مول بوده و بسته به نوع کاربری، معمولاً با خلوص ۳۰ تا ۳۷ درصد در صنایع به فروش می‌رسد. لازم است توجه شود که محلول‌های با خلوص بیش از ۴۰ درصد بسیار فرار بوده و باید در محیط‌های کنترل‌شده و ظروف مقاوم ذخیره شوند.

جدول مشخصات فیزیکی و شیمیایی جوهر نمک

ویژگی‌ها و رفتار شیمیایی جوهر نمک

• در آب، الکل، اتر و بنزن به خوبی حل می‌شود اما در هیدروکربن‌ها نامحلول است.
• با فلزات، هیدروکسیدها، آمین‌ها و مواد قلیایی واکنش نشان می‌دهد و باید از تماس آنها جلوگیری کرد.
• بخار اسید بوی بسیار تند داشته و استنشاق آن می‌تواند موجب سوزش مجاری تنفسی شود.
• محلول‌های آبی این اسید تقریباً تمام فلزات را – به جز طلا، نقره، پلاتین، جیوه، تانتالیم و برخی آلیاژهای مقاوم – مورد حمله قرار می‌دهند.
• وجود ناخالصی‌های فلزی مانند آهن و کلر می‌تواند رنگ محلول را به زردی متمایل کند.
• pH محلول هیدروکلریک اسید 0 تا 2 است. این مقدار نشان‌دهنده قدرت بسیار زیاد اسیدیته و توانایی بالای آن در حل رسوبات، اکسیدها و ترکیبات کربناتی است.

مزیت‌های کلریدریک اسید (HCl)

هیدروکلریک اسید به دلیل خواص شیمیایی و عملکرد صنعتی بسیار گسترده‌اش، در میان اسیدهای معدنی جایگاه ویژه‌ای دارد. مهم‌ترین مزیت‌های این ماده عبارتند از:

• پایداری بالا: یکی از ویژگی‌های مهم این اسید، ثبات در طول زمان است؛ به‌طوری‌که غلظت و کیفیت خود را در شرایط نگهداری استاندارد حفظ می‌کند.
• واکنش‌پذیری کنترل‌شده: برخلاف بسیاری از اسیدهای اکسنده، جوهر نمک تمایل کمی به شرکت در واکنش‌های اکسایش-کاهش دارد و همین موضوع استفاده از آن را در فرایندهای صنعتی مناسب‌تر می‌کند.
• قدرت رسوب‌زدایی و جرم‌گیری: توانایی بالای این اسید در حل کردن رسوبات معدنی، زنگ‌آهن، آهک، کربنات‌ها و اکسیدهای فلزی باعث شده یکی از اصلی‌ترین مواد در صنایع فلزی، تصفیه آب و سیستم‌های بویلر باشد.
• انحلال‌پذیری عالی در آب: جوهر نمک کاملاً محلول در آب است و در حالت محلول، به عنوان تنظیم‌کننده pH و عامل شست‌وشوی صنعتی عملکرد فوق‌العاده‌ای دارد.

اسید صنعتی یا جوهر نمک پودری چیست؟

جوهر نمک پودری، نوعی هیدروکلریک اسید خشک‌شده و جامد است که به‌صورت دانه‌های شفاف با اندازه‌های مختلف در بازار عرضه می‌شود. این ماده با قرار گرفتن در تماس با آب، بلافاصله واکنش داده و گرمای زیادی آزاد می‌کند؛ به همین دلیل استفاده از آن نیازمند احتیاط، تهویه مناسب و رعایت کامل نکات ایمنی است. جوهر نمک پودری به سبب قدرت واکنش‌پذیری بالا، در بسیاری از صنایع شیمیایی، پاک‌کنندگی سطوح، رسوب‌زدایی و آماده‌سازی فلزات کاربرد دارد.

جوهر نمک صنعتی چه کاربردی دارد؟

هیدروکلریک اسید یکی از چند اسیدی است که تقریباً در تمام صنایع سنگین، نیمه‌سنگین، تولیدی و حتی خانگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. در ادامه، کاربردهای این ماده به‌صورت دسته‌بندی دقیق و قابل استفاده در بخش‌های صنعتی آورده شده است.

کاربردهای اصلی جوهر نمک بر اساس صنعت

1) صنعت تصفیه آب و فاضلاب

• تولید منعقدکننده‌هایی مانند کلرید آهن و پلی‌آلومینیوم کلراید (PAC)
• تنظیم و اصلاح pH در سیستم‌های آب استخر
• بازسازی رزین‌های کاتیونی در سختی‌گیرها
• حذف رسوبات معدنی از خطوط و تجهیزات گردش آب

2) صنایع فلزی

• اسیدشویی و رسوب‌زدایی انواع فلزات
• پاک‌سازی فولاد پیش از عملیات آبکاری
• حذف زنگ‌زدگی و جرم‌های سخت
• حل کردن فلزاتی مثل آهن، قلع و سرب
• استفاده در فرایندهای پالایش و تصفیه سنگ معدن (قلع، تانتال)
• اچینگ آلومینیوم

3) صنایع غذایی

• استفاده به‌عنوان تثبیت‌کننده و خنثی‌کننده

• در تولید محصولاتی مانند:

  • شربت ذرت و نوشابه
  • سس کچاپ و ژلاتین
  • آب‌میوه‌ها و سبزیجات
  • محصولات کنسروی برای کاهش فساد و تنظیم طعم

4) تولید مواد شیمیایی آلی و معدنی

• تولید مواد آلی مهم مانند:

  • وینیل کلراید (PVC)
  • بیس‌فنول A
  • MDI و TDI (برای پلی‌اورتان‌ها)

• تولید مواد معدنی مانند:

  • کلرید کلسیم، کلرید روی، کلرید نیکل

• ساخت گلوکز از نشاسته
• تولید اسید دیسکلر و ترکیبات کلرید

5) کاربرد در صنعت ساختمان

• حذف رسوبات آهکی و سیمانی
• پاک‌سازی ملات از آجرکاری
• استفاده به عنوان ماده جرم‌بر در بازسازی سازه‌ها

6) کاربردهای آزمایشگاهی، پزشکی و دارویی

• تنظیم pH در محیط‌های آزمایشگاهی
• استفاده در تیتراسیون بازها
• تولید برخی داروها و واکنشگرهای شیمیایی
• استفاده غیرمستقیم در جذب مواد مغذی مانند B12، روی، منیزیم (در بدن انسان به‌طور طبیعی HCl ترشح می‌شود)

7) کاربردهای صنعتی گسترده دیگر

• تولید ژلاتین و فرآوری چرم
• استفاده در صنعت نفت، حفاری و پالایش
• ساخت باتری، مواد آتش‌بازی و تجهیزات عکاسی
• تولید لوازم خانگی، بدنه خودرو و قطعات صنعتی
• استفاده در صنعت نساجی برای سفید کردن پارچه
• خالص‌سازی نمک خوراکی
• استفاده در افزودنی‌ها، اسانس‌ها و صنایع رنگ‌سازی
• رفع رسوبات بویلرها و دیگ‌های بخار
• تولید فوم پلی‌اورتان، پلاستیک‌ها و پلیمرها
• کاربرد در صنعت گالوانیزه با تولید کلرید روی
• استفاده در فرمول شوینده‌ها برای جرم‌گیری کاشی و سرامیک

کاربرد جوهر نمک در تصفیه آب

هیدروکلریک اسید یکی از مهم‌ترین مواد مصرفی در بخش تصفیه آب و فاضلاب است. این ماده به دلیل قدرت انحلال‌پذیری بالا و واکنش‌پذیری مناسب با ترکیبات قلیایی، نقش کلیدی در مراحل مختلف تصفیه دارد.

تولید منعقدکننده‌های مؤثر در تصفیه آب

جوهر نمک یکی از مواد اولیه در تولید کلرید آهن (FeCl3) و پلی‌آلومینیوم کلراید (PAC) است. این دو ماده از قوی‌ترین مواد منعقدکننده محسوب می‌شوند و برای:

• حذف ذرات معلق
• حذف کلوئیدها
• کاهش کدورت آب
• ته‌نشینی بهتر فاضلاب

به‌طور گسترده در حوضچه‌های تصفیه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

بازسازی رزین‌های کاتیونی در سختی‌گیرها

در سیستم‌های سختی‌گیر رزینی، رزین‌ها به‌مرور زمان ظرفیت خود را از دست می‌دهند. اسید کلریدریک با قدرت اسیدی بالا، باعث احیا و بازسازی رزین‌های کاتیونی می‌شود و عملکرد دستگاه را به حالت اولیه بازمی‌گرداند.

نکات ایمنی در زمان استفاده

به دلیل خورندگی بالا، هنگام کار با جوهر نمک باید از:

• دستکش
• عینک ایمنی
• ماسک مناسب
• تهویه کافی

استفاده شود، زیرا تماس مستقیم می‌تواند منجر به سوزش پوست، مشکلات تنفسی، مسمومیت و حتی خفگی شود.

کاربرد هیدروکلریک اسید در استخرها

جوهر نمک علاوه‌بر تصفیه آب شهری، در تصفیه آب استخرها نیز نقش مهمی دارد.

جرم‌گیری کاشی و سرامیک

این اسید برای رفع رسوبات سخت و جرم‌گیری کف و دیواره‌های استخر استفاده می‌شود. نکات مهم:

• نسبت استاندارد مصرف:۱ لیتر جوهر نمک در ۱۰۰ لیتر آب
• استفاده بیش از حد باعث:
• • سیاه شدن سطح
  • از بین رفتن لعاب کاشی
  • ایجاد لکه‌های دائمی می‌شود.

✔ تنظیم pH آب استخر

پس از اضافه کردن کلر (مایع یا پودری)، pH آب معمولاً به سمت قلیایی‌شدن می‌رود. اگر pH کنترل نشود، مشکلاتی مانند:

• تحریک و خشکی پوست
• سوزش چشم
• کاهش اثر ضدعفونی‌کننده کلر رخ خواهد داد.

در این شرایط، با افزودن مقدار کمی جوهر نمک می‌توان pH آب را به محدوده استاندارد بازگرداند.

کاربرد جوهر نمک در رسوب‌زدایی و اسیدشویی

جوهر نمک یکی از قوی‌ترین مواد برای اسیدشویی و رسوب‌زدایی در صنعت است. این ماده توانایی حل کردن رسوبات معدنی شامل:

• آهک
• کربنات‌ها
• اکسیدهای فلزی
• زنگ‌آهن را دارد و برای پاک‌سازی تجهیزات صنعتی به‌کار می‌رود.

✔ کاربرد در صنایع فلزی و فولاد

در صنعت فولادسازی و فلزکاری، از اسید کلریدریک برای:

• آماده‌سازی سطح فولاد پیش از آبکاری
• حذف زنگ‌زدگی
• تمیز کردن ورق‌های آهنی
• افزایش کیفیت سطح فلز استفاده می‌شود.

✔ کاربرد در بویلرها و سیستم‌های حرارتی

به‌دلیل تشکیل رسوبات سخت در دیگ‌های بخار و مبدل‌های حرارتی، جوهر نمک گزینه‌ای کاربردی برای:

• رسوب‌برداری
• افزایش راندمان حرارتی
• جلوگیری از خوردگی ناشی از تجمع آهک

محسوب می‌شود (البته باید با مهارکننده‌های خوردگی استفاده شود).

نحوه تولید و فرمول ساخت جوهر نمک (HCl)

برای تولید هیدروکلریک اسید از چند روش استفاده می‌شود. هر روش بسته به خلوص مورد نیاز، نوع کاربرد و ظرفیت تولید، در صنایع شیمیایی انتخاب می‌گردد.

1. تولید جوهر نمک با واکنش هیدروژن و کلر (روش مستقیم)

این روش یکی از رایج‌ترین و خالص‌ترین شیوه‌های تولید HCl است.

واکنش شیمیایی:
H₂ + Cl₂ → 2HCl

در این فرآیند:

1. ابتدا کلر و هیدروژن در کوره‌های مخصوص (معمولاً از جنس سیلیکا) حرارت داده می‌شوند.
2. پس از سوزاندن کلر، گاز کلروهیدروژن تولید می‌شود.
3. سپس این گاز خنک، جذب و وارد آب می‌شود تا اسید کلریدریک با خلوص بالا تولید گردد.
4. این تولید یک واکنش بسیار گرمازا است و استفاده از سیستم خنک‌کننده الزامی است.

این روش یکی از بهترین گزینه‌ها برای تهیه اسید کاملاً خالص است.

2. تولید جوهر نمک از واکنش اسید سولفوریک و نمک طعام

یکی دیگر از روش‌های کلاسیک و صنعتی، واکنش کلرید سدیم با اسید سولفوریک است:

معادلات واکنش:

NaCl + H₂SO₄ → HCl + NaHSO₄
NaCl + NaHSO₄ → HCl + Na₂SO₄

در این فرآیند:

• نمک طعام، اسید سولفوریک و خمیر نیترات تحت حرارت قرار می‌گیرند.
• گاز کلروهیدروژن آزاد شده و به آب منتقل می‌شود.
• خروجی این روش امکان تولید اسید با خلوص قابل قبول را فراهم می‌کند.

3. تولید اسید کلریدریک صنعتی به‌عنوان محصول جانبی

در صنایع شیمیایی، به‌ویژه در کلرزنی ترکیبات آلی، مقدار زیادی گاز HCl به‌عنوان محصول جانبی تشکیل می‌شود. این گاز جمع‌آوری و جذب شده و اسید کلریدریک صنعتی را تشکیل می‌دهد.

ویژگی این روش:

• مقدار کمی ناخالصی‌های آلی در محصول وجود دارد.
• نتیجه آن تولید اسید کلریدریک صنعتی (غیر خالص) است.
• برای کاربردهای عمومی در صنایع بسیار مناسب و اقتصادی است.

تفاوت گریدهای مختلف هیدروکلریک اسید

شرایط حمل و بسته‌ بندی هیدروکلریک اسید (HCl)

هیدروکلریک اسید به دلیل خاصیت خورندگی بسیار بالا، نیازمند رعایت استانداردهای دقیق در زمان حمل‌ونقل و نگهداری است. تماس مستقیم این اسید با پوست، چشم و بافت‌های بیولوژیکی می‌تواند آسیب‌های جدی ایجاد کند و استنشاق بخارات آن نیز خطرناک است. به همین دلیل در تمام مراحل کار با این ماده، استفاده از دستکش مقاوم، عینک ایمنی، ماسک مناسب و تهویه کافی الزامی است.

این محصول مطابق استانداردهای ایمنی، در ظروف مقاوم در برابر خوردگی بسته‌بندی و عرضه می‌شود:

• مخازن پلی‌اتیلن سنگین (HDPE)
• بشکه‌ های ۲۲۰ لیتری
• IBC مخزن هزار لیتری (1000 لیتر)

این نوع بسته‌بندی مانع واکنش اسید با ظرف شده و امکان حمل‌ونقل ایمن در صنایع مختلف را فراهم می‌کند.

قیمت هیدروکلریک اسید یا جوهر نمک

قیمت هیدروکلریک اسید بر اساس عوامل زیر متغیر است:

• درجه خلوص اسید (معمولاً بین ۱۰ تا ۳۷ درصد)
• کیفیت و فرآیند تولید
• برند تولیدکننده
• نوسانات بازار مواد شیمیایی

به دلیل تغییرات مداوم قیمت‌ها، برای دریافت به‌روزترین نرخ خرید جوهر نمک می‌توانید با کارشناسان فروش آرتا انرژی تماس بگیرید.

شرکت آرتا انرژی به‌عنوان تأمین‌کننده تخصصی هیدروکلریک اسید، آماده همکاری با صنایع مختلف و تأمین نیاز کارفرمایان محترم است.

برای مشاوره، استعلام قیمت و ثبت سفارش از طریق بخش تماس با ما با کارشناسان فروش شرکت در ارتباط باشید.